Honingbij Gids: Alles Over Bijen En Honing 2026

De wereld van de honingbij is zowel mysterieus als onmisbaar. Wist je dat 55% van de bijensoorten in Europa bedreigd zijn? De honing bij speelt een sleutelrol in biodiversiteit en voedselproductie.

Zonder deze bijen zou ons ecosysteem instorten. Honing bijen zorgen niet alleen voor heerlijke honing, maar ook voor de bestuiving van talloze planten en gewassen.

In deze gids ontdek je alles over de biologie van de honing bij, het proces van honingproductie, verschillen met andere bijensoorten, hun belang voor de natuur en praktische tips voor imkers en liefhebbers. Lees verder en laat je verrassen door de wereld van bijen en honing.

De Biologie Van De Honingbij

De honingbij is een van de meest opvallende insecten in onze natuur. Dankzij hun unieke lichaamsbouw, sociale structuur en ontwikkelingscyclus zijn ze essentieel voor de bestuiving en voedselproductie. In dit deel gaan we dieper in op de biologie van de honing bij en ontdekken we wat deze soort zo bijzonder maakt.

Anatomie en Kenmerken van de Honingbij

De honingbij is direct te herkennen aan zijn gestreepte, bruin-gele lichaam. Dit compacte lijf is bedekt met fijne haartjes die dienen om stuifmeel te verzamelen. Elke honing bij heeft zes poten en vier vleugels, waarmee ze snel en wendbaar kunnen vliegen.

Een bijzonder kenmerk is de facetoogstructuur. Honingbijen kunnen tot wel 100 beelden per seconde waarnemen, terwijl mensen rond de 20 beelden per seconde zien. Hierdoor reageren ze razendsnel op bewegingen in hun omgeving. De antennes van de honing bij zijn multifunctioneel: ze ruiken, voelen, proeven en nemen trillingen waar.

De angel van de honingbij heeft weerhaakjes. Hierdoor kan een werkster slechts één keer steken, waarna ze meestal sterft. In tegenstelling tot wespen en zweefvliegen, die vaak minder behaard zijn en slechts twee vleugels hebben, onderscheidt de honing bij zich door de stevige beharing en vier vleugels. Ter illustratie: hommels zijn boller en hariger, terwijl zweefvliegen juist gladder zijn. De levensduur varieert: zomerbijen leven 3 tot 6 weken, winterbijen 3 tot 6 maanden, en koninginnen kunnen zelfs 5 tot 6 jaar oud worden.

Structuur van de Bijenkolonie

Een honingbij leeft nooit alleen. De kolonie bestaat uit drie hoofdgroepen: de koningin, werksters (vrouwtjes) en darren (mannetjes). De koningin is het hart van het volk en kan tot 2000 eitjes per dag leggen. Werksters voeren alle andere taken uit, zoals het voeden van larven, verdedigen van de korf, verzamelen van nectar en stuifmeel, en het verzorgen van de koningin.

Darren hebben als belangrijkste taak het bevruchten van jonge koninginnen. In de zomer kan een honing bij kolonie uit wel 60.000 bijen bestaan, terwijl dit aantal in de winter terugloopt tot zo’n 10.000. De samenwerking binnen de kolonie is cruciaal voor het overleven van de honingbij. Een bijzonder fenomeen is de bijendans, ook wel de kwispeldans genoemd, waarmee een werkster haar zussen informeert over de locatie van voedselbronnen.

De taakverdeling binnen de kolonie is strak georganiseerd. Jonge werksters starten met schoonmaakwerk, daarna voeden ze de larven en naarmate ze ouder worden, verlaten ze de kast om nectar te verzamelen. Dit samenspel maakt de honingbij tot een van de meest efficiënte sociale insecten.

Levenscyclus en Ontwikkeling

De levenscyclus van de honingbij begint bij het ei, gelegd door de koningin in zorgvuldig aangelegde honingraatcellen. Uit het ei komt een larve, die de eerste drie dagen uitsluitend koninginnengelei krijgt, rijk aan eiwitten. Daarna krijgen de meeste larven stuifmeel en nectar, terwijl de larve die tot koningin zal uitgroeien, extra koninginnengelei ontvangt.

De ontwikkeling verloopt in drie fasen: van ei naar larve, vervolgens naar pop en uiteindelijk tot volwassen honingbij. Werksters doorlopen gedurende hun leven verschillende taken, afhankelijk van hun leeftijd. Zo zorgen jonge bijen voor het broed, terwijl oudere bijen buiten de kast voedsel verzamelen.

Tijdens de winterperiode leggen honingbijen een voedselvoorraad aan om te kunnen overleven, iets wat wilde bijen doorgaans niet doen. In Nederland zijn er 331 bijensoorten, waarvan 55% bedreigd wordt. De honingbij onderscheidt zich door haar aanpassingsvermogen en sociale gedrag, wat essentieel is voor het voortbestaan van de soort.

De honingbij is dus niet alleen een meester in samenwerking, maar ook een toonbeeld van biologische efficiëntie en aanpassing aan de omgeving.

Honingproductie: Van Bloem Tot Pot

Het productieproces van honing is een complex samenspel tussen natuur en mens. De honingbij staat hierin centraal als onvermoeibare verzamelaar en producent van één van de oudste natuurlijke zoetstoffen ter wereld. Van het verzamelen van nectar tot het vullen van de honingpot in de keuken, elke stap vraagt precisie en samenwerking binnen het bijenvolk én met de imker.

Hoe Maken Bijen Honing?

Het maken van honing begint met de honingbij die nectar uit bloemen haalt. Werksters vliegen tot wel vijf kilometer ver om nectar te verzamelen. Met hun lange tong zuigen ze de zoete vloeistof op en slaan deze tijdelijk op in hun honingmaag. Tijdens het transport naar de korf worden enzymen toegevoegd die de nectar reeds beginnen om te zetten in eenvoudige suikers.

Eenmaal terug in de bijenkast geeft de honingbij de nectar door aan andere werksters. Deze kauwen het mengsel verder en plaatsen het daarna in de zeshoekige cellen van de honingraat. Daar verdampt het overtollige water uit de nectar, vooral door ventilatie met de vleugels van de bijen. Dit proces zorgt ervoor dat de honing bij een dikke, stroperige substantie ontstaat die lang houdbaar is.

Zodra de honing voldoende is ingedikt, sluit de honingbij de cel af met een dun laagje bijenwas. Zo blijft de honing beschermd tegen vocht en bacteriën. Voor één pot honing moeten bijen gezamenlijk duizenden bloemen bezoeken en talloze keren heen en weer vliegen. De honingbij slaat de honing op als voedselvoorraad voor de winter.

Het Werk van de Imker

De rol van de imker is onmisbaar in het leven van de honingbij. Een imker houdt de honingbij in speciaal ontworpen bijenkasten en zorgt voor optimale omstandigheden. Beschermende kleding is essentieel om veilig te werken met de honingbij. Tijdens de honingoogst verwijdert de imker voorzichtig de raten, vaak met behulp van een beroker die de bijen rustig houdt.

Het winnen van honing gebeurt met een speciale slinger. De imker plaatst de raten in de slinger, waarna de honing door centrifugale kracht uit de cellen wordt geslingerd. Daarna wordt de honing gezeefd en laat men deze twee dagen rijpen voor een optimale smaak en helderheid. Een verantwoordelijke imker laat altijd genoeg honing achter voor de honing bij en vult indien nodig aan met suikerwater, vooral bij schaarste.

Goede imkerpraktijken zijn essentieel voor gezonde bijenvolken. Er zijn verschillende kasttypes, zoals de Simplex, Dadant en Segeberger, elk met hun eigen voordelen. Wil je meer weten over het oogsten van honing of het juiste materiaal, bekijk dan Honing oogsten en verwerken voor praktische tips en benodigdheden.

Honingsoorten en Hun Eigenschappen

De honingbij bepaalt samen met de omgeving welke soort honing ontstaat. De bloemsoort waaruit nectar wordt gehaald, bepaalt voor een groot deel de smaak, kleur en structuur van de honing. Zo is acaciahoning licht en mild, terwijl heidehoning donker en krachtig smaakt. De honing bij verwerkt nectar van verschillende bloemen tot unieke soorten, zoals linde-, kastanje- of bloemenhoning.

Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen rauwe en bewerkte honing. Rauwe honing van de honingbij bevat meer enzymen en voedingsstoffen, terwijl bewerkte honing vaak is verhit en gefilterd. De toepassingen van honing zijn veelzijdig: als zoetstof in voeding, in medicinale producten en zelfs in huidverzorging.

Europa produceert jaarlijks miljoenen kilo’s honing, maar een groot deel wordt ook geïmporteerd. In de onderstaande tabel zie je enkele populaire soorten honing en hun kenmerken:

Honingsoort	Kleur	Smaakprofiel	Structuur
Acaciahoning	Lichtgeel	Mild, zacht	Vloeibaar
Heidehoning	Donkerbruin	Krachtig, aromatisch	Stroperig
Lindehoning	Goudgeel	Fris, muntachtig	Smeuïg
Bloemenhoning	Geel tot bruin	Wisselend, bloemig	Smeuïg/vloeibaar

De keuze van de honingbij voor bepaalde bloemen maakt elke honing uniek. Zo geniet je altijd van een natuurproduct met een eigen verhaal.

Honingbijen, Wilde Bijen en Bestuivers: Verschillen en Overeenkomsten

De wereld van de honingbij is rijk aan diversiteit en samenwerking. Toch zijn er grote verschillen tussen honingbijen, wilde bijen en andere bestuivers. In dit deel van de gids ontdek je hoe deze insecten van elkaar verschillen, wat ze gemeen hebben en hoe hun interactie van invloed is op de natuur en onze voedselvoorziening.

Honingbijen vs. Wilde Bijen

Honingbijen en wilde bijen verschillen op veel vlakken, van hun sociale structuur tot hun manier van leven.

De honingbij leeft altijd in grote, sociale volken, waar een strikte taakverdeling bestaat. In de zomer kan zo'n kolonie wel 60.000 honingbijen tellen. Wilde bijen daarentegen zijn meestal solitair en leggen geen voedselvoorraad aan voor de winter.

Een belangrijk verschil is de specialisatie. De honingbij is een generalist, die nectar en stuifmeel verzamelt van allerlei bloemen. Veel wilde bijen zijn juist gespecialiseerd in één plantensoort. Ook het nestelgedrag verschilt. Honingbijen wonen in kasten of korven, terwijl wilde bijen nesten bouwen in de grond, holle stengels of kleine holtes.

Hieronder een overzicht van de belangrijkste verschillen:

Kenmerk	Honing bij	Wilde bij
Leefwijze	Sociaal volk	Meestal solitair
Voorraad aanleggen	Ja	Nee
Specialisatie	Generalist	Vaak specialist
Nestlocatie	Kast/korf	Grond/holtes/stengels

In Europa zijn er 331 soorten bijen, waarvan de honing bij slechts één soort is. 55 procent van alle soorten staat op de rode lijst. Het behoud van zowel de honing bij als de wilde bij is essentieel voor het ecosysteem.

Andere Bestuivers: Hommels, Zweefvliegen en Wespen

Naast de honingbij spelen ook hommels, zweefvliegen en wespen een cruciale rol als bestuivers. Hommels zijn makkelijk te herkennen aan hun harige, bolle lijf en luid gezoem. Ze leven in kleinere volken dan de honing bij, meestal 50 tot 500 individuen, en kunnen bij kouder weer actief blijven.

Zweefvliegen lijken sterk op de honing bij, maar hebben slechts twee vleugels en kunnen niet steken. Ze bezoeken vooral schermbloemigen en zijn belangrijke bestuivers in tuinen en akkers. Door hun uiterlijk lijken ze op bijen of wespen, wat bescherming biedt tegen vijanden (mimicry).

Wespen verschillen duidelijk van de honingbij. Ze verzamelen geen stuifmeel, maar leven van prooidieren en zoetigheid. Toch kunnen ze af en toe bloemen bezoeken voor nectar. De honing bij onderscheidt zich door haar rol als specialistische nectar- en stuifmeelverzamelaar.

Elke bestuiver heeft zijn eigen niche en bijdrage aan het ecosysteem. Samen zorgen ze voor de bestuiving van een breed scala aan planten, wat bijdraagt aan biodiversiteit en voedselproductie.

Concurrentie en Samenwerking Tussen Bestuivers

De interactie tussen de honingbij en andere bestuivers is complex. Ze delen vaak dezelfde bloemen, wat kan leiden tot concurrentie als het aanbod van nectar en stuifmeel schaars is. De honingbij is een generalist en kan daardoor sneller voedselbronnen vinden dan specialistische wilde bijen.

Bloemvorm, kleur en bloeitijd bepalen welke bestuiver wordt aangetrokken. Wilde bijen zijn vaak afhankelijk van specifieke bloemen, terwijl de honing bij zich makkelijk aanpast. Dit kan ten koste gaan van de wilde bij, vooral bij hoge dichtheden van honingbijen in natuurgebieden. Uit onderzoek blijkt dat intensieve inzet van de honing bij de wilde bij kan verdringen en de biodiversiteit negatief beïnvloeden. Meer hierover lees je in Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen.

Habitatverlies, pesticiden en klimaatverandering vormen de grootste bedreigingen voor alle bestuivers.

Oplossingen zijn onder meer het vergroten van bloemenrijkdom, het bieden van nestgelegenheid en het zorgvuldig afstemmen van het aantal honingbijen in kwetsbare gebieden.

Het is van groot belang dat de honingbij en haar wilde verwanten samen kunnen bestaan. Alleen zo blijft ons ecosysteem in balans en profiteren mens en natuur van de diensten die deze bestuivers leveren.

Het Belang van Bijen voor Natuur en Mens

Bestuiving en Voedselproductie

De honingbij is onmisbaar voor onze voedselvoorziening. Ruim 70% van alle voedselgewassen wereldwijd is afhankelijk van bestuiving door insecten, waarbij de honing bij een sleutelrol speelt. Zonder de aanwezigheid van de honing bij zouden fruit, groenten, noten en zaden nauwelijks tot ontwikkeling komen.

Denk aan appels, peren, aardbeien en courgettes: deze producten zijn direct gebonden aan de bestuiving door de honing bij. In Nederland bedraagt de economische waarde van bestuiving jaarlijks honderden miljoenen euro’s. Ongeveer 35% van de wereldwijde voedselproductie hangt samen met insectenbestuiving, waarbij de honing bij vaak de belangrijkste schakel vormt.

• Honing bij zorgt voor: <li> Vruchtzetting van appels, peren, kersen

• Bestuiving van groenten zoals courgette en paprika

• Verhoging van de opbrengst en kwaliteit van gewassen

Zonder de honingbij zouden supermarkten er heel anders uitzien en zou onze voedselzekerheid ernstig in gevaar komen.

Biodiversiteit en Ecologisch Evenwicht

Naast voedselproductie draagt de honingbij ook bij aan het behoud van biodiversiteit. Door het bestuiven van wilde planten ondersteunen honing bijen de voortplanting van talloze soorten, wat essentieel is voor het ecologisch evenwicht. Als honing bijen verdwijnen, neemt het aantal planten af, waardoor ook vogels en zoogdieren minder voedsel en schuilplekken vinden.

Ecosystemen zijn afhankelijk van de samenwerking tussen planten en bestuivers zoals de honing bij. Sommige wilde bijensoorten zijn gespecialiseerd in zeldzame planten, maar de honing bij blijft belangrijk als generalist. In Europa staat 55% van de bijensoorten op de rode lijst, wat de kwetsbaarheid van het hele ecosysteem onderstreept.

Het werk van de honing bij is dus niet alleen cruciaal voor landbouw, maar ook voor de natuurlijke balans in bossen, weilanden en tuinen.

Bedreigingen en Bescherming van Bijen

De honingbij wordt wereldwijd bedreigd door factoren als habitatverlies, intensieve landbouw, pesticidengebruik, ziekten en klimaatverandering. In Europa neemt de druk op bijenpopulaties toe door het verdwijnen van bloemrijke gebieden en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Ziekten zoals de varroamijt en virussen vormen een directe bedreiging voor het voortbestaan van de honing bij.

Uit recent onderzoek naar wintersterfte onder bijenvolken 2024-2025 blijkt dat het sterftecijfer structureel hoog blijft. Pesticiden worden daarnaast vaak aangetroffen in dode bijen, zoals te lezen is in het pesticidenonderzoek in gestorven bijen.

Om de honing bij te beschermen zijn verschillende initiatieven gestart:

• Aanleggen van bloemrijke bermen en tuinen

• Gemeentelijke bijenprojecten en bijenhotels

• Wetgeving voor het beschermen van bijensoorten

De honing bij heeft onze hulp nodig. Door bewuste keuzes te maken in tuin en landbouw kunnen we bijdragen aan het voortbestaan van deze onmisbare bestuiver.

Praktische Gids Voor Imkers en Bijenliefhebbers

Wil je zelf aan de slag met de fascinerende wereld van de honingbij? Deze praktische gids helpt je op weg, of je nu net begint of jouw kennis wilt verdiepen. Ontdek hoe je succesvol start als imker, hoe je bijen gezond houdt, waar je de beste benodigdheden vindt, en hoe je jouw tuin omtovert tot een paradijs voor elke honing bij. Ook delen we inspirerende feiten die je kijk op deze kleine helden voorgoed veranderen.

Starten met Imkeren: Benodigdheden en Eerste Stappen

Beginnen met het houden van de honingbij vraagt om de juiste voorbereiding. Je hebt minimaal een bijenkast, beschermende kleding (zoals een imkerpak en handschoenen), een rookapparaat en gereedschap als een bijenborstel nodig. De locatie van de kast is cruciaal: kies een plek met veel bloemen, beschutting en toegang tot water.

Een goede start maak je door een gezond bijenvolk aan te schaffen, bij voorkeur onder begeleiding van een ervaren imker. Veiligheid staat voorop: draag altijd de juiste kleding en leer hoe je rustig en respectvol met de honing bij omgaat. Het volgen van een imkercursus via een lokale vereniging geeft je een sterke basis en vergroot het plezier in de praktijk.

Er zijn verschillende bijenkasttypes, zoals Simplex, Dadant en Segeberger, AZ-bijenkast elk met eigen voordelen qua ruimte en beheer. Wil je meer weten over het praktisch houden van honingbijen? Bekijk dan de uitgebreide handleiding Bijen houden in de praktijk voor handige tips en stappenplannen. Zo leg je een stevig fundament voor een succesvolle start als imker.

Bijengezondheid en Ziektepreventie

Een gezonde honingbij is essentieel voor een sterk volk. Let op veelvoorkomende bedreigingen zoals varroamijt, bacteriële infecties, virussen en parasieten. Voorkomen is beter dan genezen: inspecteer je volken regelmatig en houd de hygiëne in en rond de kast goed in de gaten.

Zorg voor voldoende en gevarieerd voedsel, en open de kasten niet vaker dan nodig om stress te beperken.

Soms is het noodzakelijk om natuurlijke of chemische middelen te gebruiken, bijvoorbeeld bij varroabestrijding. Voor een actueel overzicht van effectieve behandelingen kun je het artikel Varroamijt en bijengezondheid raadplegen. Zo geef je de honing bij de beste kans op een gezond en productief seizoen.

Imkershop De Bijenstal: Alles Voor De Moderne Imker

Imkershop De Bijenstal in Zonhoven is het adres voor iedere imker liefhebber. Je vindt er een ruim assortiment aan bijenkasten, voeding, beschermende kleding en professioneel gereedschap. Deskundig advies over kastkeuze, bijengezondheid en honingwinning helpt je verder. Zowel online als in de winkel, met gratis verzending vanaf €250, staat het welzijn van de honingbij centraal. Ideaal voor imkers die hun kennis willen uitbreiden en hun volken optimaal willen verzorgen.

Tips Voor Bijvriendelijke Tuinen en Natuur

Wil je jouw tuin aantrekkelijk maken voor de honingbij en andere bestuivers? Kies dan voor inheemse bloemen en planten die rijk zijn aan nectar en stuifmeel. Vermijd het gebruik van pesticiden en kunstmest om de honing bij niet te schaden.

Zorg voor nestgelegenheid zoals bijenhotels, open stukjes grond en holle stengels. Maai het gras niet te kort en laat delen van de tuin verwilderen, zodat de honingbij het hele seizoen voedsel en schuilplekken vindt.

Inspirerende planten voor een bijvriendelijke tuin zijn lavendel, zonnebloem en wilde margriet. Werk samen met buren en lokale initiatieven voor een nog grotere impact op het leefgebied van de honing bij.

Wetenswaardigheden en Inspirerende Feiten Over Bijen

De honingbij bestaat al meer dan 40 miljoen jaar en wordt door mensen sinds het oude Egypte gehouden. Ze communiceren met elkaar via dansen en geurstoffen. Een koningin van een honing bij kan tot vijf jaar oud worden, terwijl honing het enige voedsel is dat niet bederft.

Wist je dat koekoeksbijen hun eitjes in nesten van andere soorten leggen? Zweefvliegen lijken op een honing bij, maar kunnen niet steken. Zo blijft de wereld van de honingbij vol verrassingen en verwondering. Na het ontdekken van de fascinerende wereld van honingbijen, hun rol in ons ecosysteem en de kunst van het imkeren, is het misschien tijd om zelf aan de slag te gaan. Of je nu net begint of je kennis wilt verdiepen, de juiste ondersteuning en materialen maken het verschil voor jou én je bijenvolk. Bij Imkershop De Bijenstal vind je alles wat je nodig hebt om verantwoord te starten en je bijen gezond te houden. Wil je de eerste stap zetten naar je eigen bijenavontuur? Begin nu met bijen houden en geef jouw passie voor natuur en honing een vliegende start.

Patrick De Bijenstal